Փարիզ-2024-ին մնացել են հաշված ամիսներ։ Օլիմպիական ստուգատեսը հիանալի հնարավորություն է բոլոր մարզիկների համար իրենց անունը համաշխարհային սպորտում հավերժացնելու համար։ Ոմանք ցանկանում են դառնալ Օլիմպիական խաղերի չեմպիոն կամ մեդալակիր, ոմանց համար էլ նման կարգի մեծ մրցաշարը հրաշալի հնարավորություն է անուն ձեռք բերելու և կարիերայում նոր զարգացում ապահովելու համար։

Այդ տեսանկյունից բռցքամարտիկների համար Օլիմպիական խաղերը ևս կարևոր են։ Սիրողական ռինգում հանդես գալու շնորհիվ նրանք կարող են որոշակի ժամանակ անց փոխել իրենց ճանապարհն ու մտնել պրոֆեսիոնալ բռնցքամարտ։ Այդպիսի ճանապարհ է անցել նաև Ռիո-2016-ի մասնակից Նարեկ Աբգարյանը, որը բնակվում է ԱՄՆ-ում։ ArmSport-ի հետ զրույցում Նարեկը պատմել է Օվկիանոսից այն կողմ տեղափոխվելու պատճառների, Միացյալ Նահագներում բռնցքամարտի զարգացման մեթոդիկայի ու իր առաջիկա անելիքների մասին։

Նարեկ, ինչո՞ւ որոշեցիր տեղափոխվել ԱՄՆ, ինչպես տրվեց պրոֆեսիոնալ բռնցքամարտ տեղափոխվելու որոշումը:

— Ռիոյի Օլիմպիական խաղերից հետո որոշեցի, որ արդեն ժամանակն է թողնել սիրողական բռնցքամարտն ու տեղափոխվել պրոֆեսիոնալ ռինգ։ Այդ որոշումը երկար սպասեցնել չտվեց։ 1 տարուց էլ պակաս ժամանակ պահանջվեց տեղափոխությունն իրականացնելու համար։ Ասեմ, որ ինձ համար առանձնապես շատ չի զգացվել տարբերությունը։ Տեղափոխությունն ինձ տրվել է հեշտությամբ, մարզումային գործընթացն ադապտացիան արագացրել է, և հիմա ամեն ինչ, իհարկե, կարգին է։

Ինչպե՞ս է ընթանում քո կյանքը ԱՄՆ-ում, ինչպիսի՞ն է քո օրը։

— Բնականաբար, անհամեմատ ավելի ակտիվ Միացյալ Նահանգներում օրերը շատ արագ են անցնում, կարելի է ասել՝ ժամանակը թռչում է։ Յուրաքանչյուր առավոտ գնում եմ մարզման։ Սա կանոն է, որը չեմ փոխել պրոֆեսիոնալ բռնցքամարտ տեղափոխվելուց հետո։ Տարիներ շարունակ մարզվել ու մարզվում եմ յուրաքանչյուր առավոտ։ Դա ինձ թույլ է տալիս մնալ տոնուսի մեջ ամբողջ օրվա ընթացքում։

Առավոտյան մարզումներից հետո գնում եմ արդեն դահլիճ, որ պրոֆեսիոնալ բռնցքամարտիկ լինելուց զատ նաև մարզիչ եմ։ Այսինքն՝ իմ օրը գրեթե ոչնչով չի տարբերվում մյուս բռնցքամարտիկների առօրյայից՝ ամեն օր մարզումներ, մարզումներ ու էլի մարզումներ։ Քանի որ կա մի պարզ ճշմարտություն՝ միայն քրտնաջան աշխատանքի շնորհիվ է հնարավոր հասնել ամենաբարձր նպատակներին։

Ծեծված հարց, բայց դե. ինչո՞ւ որոշեցիր թողնել սիրողական բռնցքամարտն ու մտնել պրոֆեսիոնալ ռինգ: Ե՞րբ կայացրեցիր այդ որոշումը

Սիրողական ռինգում այն ամեն ինչը, ինչի մասին երազում էի փոքր տարիքից՝ իրականացավ։ Ես միշտ եմ ցանկացել ներկայացնել Հայաստանը համաշխարհային սպորտի ամենակարևոր ստուգատեսին՝ Օլիմպիական խաղերում։ 2016թ․-ին Հայաստանի կազմում մեկնեցի Ռիո ու մասնակցեցի խաղերին։ Այդպես երազանքս իրականացավ։ Հետո եկավ պահ, երբ հասկացա, որ անհրաժեշտ է գումար աշխատել, իսկ սիրողական բռնցքամարտում, բոլորը գիտեն՝ գումար կամ չկա, կամ էլ շատ քիչ է։ Հեռանկարի հարց էր, սիրողականում առավելագույնը որ կարող էի անել՝ Օլիմպիական մեդալ նվաճելն էր, բայց դրանով, ինչպես ասում են, մեր գործում հեռու չես գնա։ Պրոֆեսիոնալ ռինգում պտտվող գումարները շատ ավելի մեծ են, դրա համար որոշեցի փոխել ուղղվածությունը։

Ասում են՝ Հայաստանում բռնցքամարտը զարգացած սպորտաձև է: Համեմատած ԱՄՆ ենթակառուցվածքների հետ՝ ի՞նչ տարբերություններ կնշես։

— Բնականաբար, Հայաստանում բռնցքամարտն ավելի զարգացած չէ, քան ԱՄՆ-ում։ Եկեք չմոռանանք, որ այստեղ սպորտի զարգացումը պետական ծրագրով է հաստատված։ Դեռևս փոքր տարիքից երեխաները դպրոց կամ քոլեջ հաճախելուց հետո հայտնվում են սպորտային խմբակներում։ ԱՄՆ-ում սպորտի հանդեպ նույնքան ուշադիր են, որքան հումանիտար առարկաների նկատմամբ։ Մեզ մոտ սպորտը դպրոցում սահմանափակվում է ֆիզպատրաստության դասով, առավելագույնը՝ շախմատի դասաժամով, իսկ ԱՄՆ-ում ամեն ինչ սիստեմատիկ է։ Եթե դպրոցից ու քոլեջից սկսած տեղի հավաքականում ես, տեղի թիմում ես, ունենում ես արտոնություններ հետագայի համար, աշխատանքի կամ հետագա ուսման հարցում ստանում ես առավելություններ։ Այդ իսկ պատճառով, սպորտով զբաղվողները շատ են։ Փոքր տարիքում մեխանիկորեն սպորտով զբաղվելը շատ հանգիստ կարող է փոխել վերաբերմունքը, ու տարիների ընթացքում գիտելիքն ու սերն այդ սպորտաձևի հանդեպ կարող է մեծանալ։ Այդպես աշխարհը կարող է ունենալ նոր չեմպիոն զուտ ոչնչից, զուտ դպրոցում սպորտի հանդեպ պետության վերաբերմունքի շնորհիվ։

Այո, Հայաստանում էլ է ուշադրություն դարձվում բռնցքամարտի նկատմամբ, բայց համեմատական եզրեր անցկացնելը տեղին չէ։ Հայաստանը յուրաքանչյուր քաշային կարգում չէ, որ կարող է մեդալի հույս ունենալ, իսկ ԱՄՆ-ն այդ սպորտաձևում միշտ էլ եղել է ֆավորիտ, ինչպես օրինակ՝ լողում կամ բասկետբոլում։

Առաջիկա քո գլխավոր անելիքները որո՞նք են։

— Ես երբեք չեմ դադարում բավարարվել ձեռքբերածովս ու միշտ առաջ եմ քայլում։ Օրինակ, առաջիկա անելիքներից մեկը սեփական բռնցքամարտի ակումբ բացելն է։ Դա էլ է եղել երազանք, որն ԱՄՆ-ում ի կատար ածելն ավելի քան իրատեսական եմ համարում։ Մոտակա ժամանակներս պետք է հայտարարեմ հաջորդ մենամարտիս մասին։ Այս պահին չեմ կարող ասել՝ որտեղ այն պետք է լինի, հստակություն չկա նաև ժամկետների հարցում, բայց խոստանում եմ՝ ամենամոտակա ժամանակներում ամեն ինչի մասին կտեղեկացնեմ բոլոր երկրպագուներին, որոնց աջակցությունը ես միշտ զգացել եմ նույնիսկ հեռավորության վրա։

Հաճա՞խ ես գալիս Հայաստան, զգու՞մ ես Հայաստանի կարիքը` ապրելով արտերկրում։

— Բնականաբար, շատ եմ կարոտում Հայաստանը։ Արդեն 1 տարի է՝ հայրենիքում չեմ եղել։ Կարոտս առնելու համար սկսել եմ հայկական երաժշտություն ավելի շատ լսել ( ծիծաղում է)։ Երբ հեռու ես լինում հայրենիքից, ամեն հայկականի կարիքը շատ զգում ես։

Հետևու՞մ ես մեր բռնցքամարտիկների ելույթներին, ի՞նչ ակնկալիքներ ունես Փարիզի ՕԽ-ից։

— Իհարկե հետևում եմ մեր տղաների ելույթներին։ Համոզված եմ, որ հաջորդ Օլիմպիական խաղերում (Փարիզ-2024 – խմբ.) լավ ելույթներ ենք ունենալու, որովհետև լավ թիմ ունենք։ Եվ դա այն դեպքում, որ համեմատական կարգով մեր թիմը համալրված է երիտասարդ բռնցքամարտիկներով։ Այն իրենից մեծ ուժ է ներկայացնում, քանի որ բռնցքամարտիկները հաղթանակի ծարավ ունեն ու ցանկանում են արժանվույնս ներկայացնել Հայաստանը քառմյակի գլխավոր ստուգատեսում։ Ներքուստ վստահ եմ ու հավատում եմ, որ ամեն ինչ լավ է լինելու, հաղթանակները սարերի հետևում չեն։

Ինչ՞ խորհուրդ կտաս երիտասարդ բռնցոամարտիկներին` արժե՞ մտնել պրոֆեսիոնալ ռինգ, եթե այո` ե՞րբ, ո՞ր տարիքից:

Ես չեմ ափսոսում, որ մտել եմ պրոֆեսիոնալ ռինգ, կարծում եմ՝ ճիշտ քայլ էր։ Պնդում եմ՝ արժե մտնել պրոֆեսիոնալ բռնցքամարտ, որովհետև սիրողական ռինգում առանց մեդալների, հաջողությունների անհրաժեշտ վարձատրություն չես ստանալու, որ կարողանաս բոլոր կարիքներդ հոգալ, մանավանդ երբ ամուսնանում ես, ընտանիք ես կազմում, այս խնդիրը հատկապես լուրջ է երիտասարդների շրջանում, գումարը չի բավարարում։ Եվ դա միայն Հայաստանում չէ։ Դրա համար եթե սիրողականում հաջողություններ կան արդեն, կարելի է տեղափոխվել պրոֆեսիոնալ ռինգ, դառնալ հայտնի, գումարներ աշխատել, ամեն ինչ ապահովել ապագայի համար ու իհարկե դառնալ աշխարհի չեմպիոն։ Դա ցանկացած բռնցքամարտիկի երազանքն է։

Ռոբերտ Գասպարյան

Մարդկանց մեծամասնության շրջանում ձևավորվել է կարծրատիպ, ըստ որի, մարտարվեստը դաժանության քարոզ է: Իհարկե, այդ պնդումը հեռու չէ իրականությունից. խառը մենամարտերի` MMA և UFC մրցաշարերը նյարդերից թույլ մարդկանց համար չեն, քանի որ օգտագոնում զարգացող իրադարձություններն ուղեկցվում են սարսափազդու հարվածներով: Կոպիտ ասած՝ բակային կռվին տրվել են մարզական էլեմենտներ ու անուն, ու դա վերածվել է սպորտաձևի:

Կարատեն ու դրա ենթատեսակները, բնավ, չեն համապատասխանում վերոնշյալ սպորտաձևերի սկզբունքներին: 80-ական և 90-ական թվականներին հաճախակի եթեր հեռարձակվող արևելյան մարտաֆիլմերի հերոսները մեզ սովորեցնում էին, որ կարատեն դա զուտ միմյանց ծեծելու մասին չէ: Կարատեն սերտորեն կապված է ոչ միայն ֆիզիկական գերազանց պատրաստվածության հետ. այն նաև մարզում է մարդու ոգին: Ուստի, եթե դուք ձեր շրջապատում ունեք մարդ, որն ասում է «երեխայիս տալիս եմ կարատեի, որ բակում իրեն բան ասող չլինի», ասացեք «OK JAN», շրջվեք ու գնացեք:

Կարատեն որպես արվեստ գնահատողների համար 2023 թվականի գարունը հատկանշական էր. ոլորտի լավագույններն էին եկել Երևան: Հայաստանի մայրաքաղաքում կայացավ Ավանդական Կարատեի միջազգային՝ «Ararat Cup»-2023 մրցաշարը 8 երկրի 13 կազմակերպությունների մասնակցությամբ: ArmSport-ը հետևել է մրցաշարին, գնացել է դրա անցկացման հետքերով, զրուցել է ոլորտի ղեկավարների հետ, փորձել է վեր հանել խնդիրները և հեռանկարները:

Ի՞նչ է կարատեն

Նախ փորձենք հասկանալ՝ ինչ է կարատեն: Այն ճապոներենից թարգմանաբար նշանակում է «դատարկ ձեռքի ճանապարհ»: Սկզբնական շրջանում Ծագող արևի երկրում մարտարվեստի նկատմամբ կար անվստահություն. Կարատեի «Լուսավորիչը» Գիչին Ֆունակոշին էր, որն ամբողջ կայսրությունով մեկ տարածում էր մարտարվեստի ուսմունքը։ 1922 թվականին Ճապոնիայի կրթության նախարարը Կեյո համալսարանում թույլ տվեց բացել առաջին կարատե ակումբը: 10 տարի անց արդեն այդպիսի ակումբներ կային Ճապոնիայի համալսարաններից շատերում։

Կարատեի ոլորտում ավանդապահ մարդիկ են, փոփոխություններ առանձնապես չեն սիրում. Այլ կերպ հնարավոր չէ բացատրել այն, որ մարզաձևի համաշխարհային ֆեդերացիան  ճանաչում է 1930-ականներին ստեղծված կարատեի հետևյալ ոճերը՝ Շոտոկան, Շիտո-րյու, Գոջյու-րյու, Չյոջուն Միյագի և Վադո-րյու: 1980 թվականին այս «ընտանիքը» համալրվեց ևս մեկ ձևով (այդ մասին՝ ստորև): Ֆունակոշին կարատե-դո բառի «կարա»-ին» տալիս է հետևյալ մեկնաբանությունը.

«Այն մարդու ներսը մաքրում է եսասիրությունից և չար մտքերից։ Միայն մաքուր խղճով և մտքերով պարապողը կարող է հասկանալ իր ձեռք բերած գիտելիքի իմաստը, նա պետք է լինի ներսից համեստ և արտաքինից՝ հարգալից։ Միայն համեստություն ունենալով է հնարավոր ընկալել կարատեի դասերը։ Սրան կարելի է հասնել լսելով և ընդունելով քննադատությունը»։ Ֆունակոշին համոզված էր, որ բարեկիրթ լինելն ամենակարևորն է:

Ֆուդոկան կարատեն ու Երևանը

Խորհրդային միության ժամանակ բոլորը լարված ու կլանված դիտում էին Բրյուս Լիի մասնակցությամբ ֆիլմերը (ժամանակին հայերի մի ստվար զանգվածի համար նույն ինքը՝ Բռուս Լինը), սակայն ճապոնական մարտարվեստների ամենահայտնի վարպետը գործածում էր ոչ միայն ավանդական կարատե ոճը: Նույնը վերաբերում է, ի դեպ, նաև Ջեկի Չանին: 80-ականների վերջից մարտարվեստների կենտրոններ սկսեցին բացվել Միության տարբեր երկրներում, այդ թվում և Հայաստանում: 90-ականներին երեխային կարատեի «խմբակ» ուղարկելը նույնքան մոդայիկ էր, որքան ունենալ «փոխանցման տուփով» հեծանիվ կամ լսել Bakcstreet Boys:

Սնկի պես տարածվող «եսիմ ինչ կարատե» անունով մարզադպրոցները ունենում էին կարճ կյանք: Այն եզակիներից մեկը, որն այն ժամանակվանից պահպանում է իր գոյությունը (դեռ ավելին՝ զարգանում է), Ֆուդոկան կարատե-դո ավանդական կարատեն է Հայաստանում: Շենգավիթ համայնքի մարզադպրոցում, կենցաղային բարդագույն պայմաններում տասնյակ երեխաներ ու պատանիներ ուսանում էին ավանդական կարատե: Հայաստանյան Ֆեդերացիայի նախագահ, այս պահին արդեն սև գոտի 8-րդ դան Կարեն Ավետիսյանը ոչ միշտ էր անցկացնում մարզումները, բայց հատկապես նրա մարզումներն էին համարվում ամենակոշտն, ու միևնույն ժամանակ, ամենաարդյունավետը: Աշակերտների շրջանում հատկապես նպատակասլաց էր Հունան Ավետիսյանը:

Անվանի Կարեն Ավետիսյանի որդին պարտավոր էր լինել լավագույնը. ազգանունը պարտավորեցնող էր: Վաղ տարիքում վաստակելով իր առաջին սև գոտին, Հունանը հասկացավ, որ առաջ գնալու և զարգանալու համար միայն Հայաստանը իրեն քիչ է. անհրաժեշտ էր «ասպատակել» նախ տարածաշրջանը, ապա նաև՝ ամբողջ աշխարհը: Այդպես նա հայտնվեց Իսպանիայում, որտեղ էլ գնաց հոր հետքերով ու գլխավորում է Ֆուդոկան Կարատե Դո ֆեդերացիան: «Ինչո՞ւ չկազմակերպել միջազգային մրցաշար Երևանում»․ լեհ գործընկերների գաղափարն ու առաջարկը շատ համահունչ էր Հունան Ավետիսյանի վաղեմի ցանկության հետ։

«Երբ Մակեդոնիայում 2022 թվականի աշխարհի առաջնության շրջանակում հանդիպեցինք, նրանք առաջարկեցին Ararat Cup մրցաշար անցկացնել Երևանում: Նախկինում նրանք Երևանում նման մրցաշար անցկացնելու փորձ ունեցել էին: Հարկավոր էր կապվել Ֆուդոկան կարատեի ենթաձևի հիմնադիր, Համաշխարհային Ֆեդերացիայի գործադիր նախագահ Իլյա Յորգայի հետ: Անվանի մասնագետը թեպետ նշեց, որ չի կարող այցելել իր սիրելի Հայաստանը (Յորգան բազմաթիվ սեմինարներ է անցկացրել Երևանում-խմբ.), բայց տվեց իր անվերապահ թույլտվությունը: Յորգայի «օրհնությունը» մի շարք դռներ բացեց մեզ համար», — ArmSport-ի հետ զրույցում ասում է Հունան Ավետիսյանը:

Ֆուդոկանի Հայաստանյան Ֆեդերացիայի նախագահ Կարեն Ավետիսյանը մտավախություն ուներ մեր երկրում ծավալվող իրադարձությունների վերաբերյալ, բայց հենվելով հյուրասիրության պոտենցիալին, որը հատուկ է մեր ազգին, մրցաշարի անցկացմանը տրվեց կանաչ լույս: Նրա խոսքով՝ ստեղծագործական թիմը բարեհաջող դուրս եկավ բարդ իրավիճակից:

«Ժամանակը շատ քիչ էր, բայց այն կար: Իմ խորհին համոզմամբ, ոչ մի միջոցառում անթերի չի լինում: Փորձը ցույց տվեց, որ կարող ենք հանպատրաստից նման կարգի միջոցառում անցկացնել: Սա, իհարկե, թիմի միահամուռ ջանքերի, ձգտման և ցանկության արդյունքն է», — հպարտանում է Կարեն Ավետիսյանը:

Մարզական այս տոնին մասնակցելու և ներկա գտնվելու համար Երևան էին ժամանել բազմաթիվ հյուրեր, որոնք Հունան Ավետիսյանի խոսքով շատ գոհ են մնացել ամեն ինչից: Մասնավորապես՝ Իսրայելի ներկայացուցիչները խոստացել են հաջորդ տարի Հայաստան գալ նվազագույնը 30 հոգանոց պատվիրակությամբ: Մրցաշարի անցկացման վրա, սակայն, ստվեր ընկնելուց Հունան Ավետիսյանն ու մնացածը չկարողացան խուսափել: Տարածաշրջանում, ու մասնավորապես Հայաստանում ստեղծված բարդ պայմանների պատճառով Երևան չեկան Ռումինիան, Բելառուսը, Ուզբեկստանը և մի շարք այլ երկրներ: Շատերը զուտ վախեցան: Ցավալին այն է, որ նրանց վախին ոչ մի կերպ հնարավոր չէ հակադարձել՝ զուտ համոզելով:

Ֆուդոկան կարատեի համաշխարհային ֆեդերացիայի պատվավոր նախագահ Անդրեյ Կորոլյովը նույնպես Երևանում էր և մրցաշարի անցկացման գաղափարն ու իրագործումը դրական է գնահատում: Նրա խոսքով, միջոցառում անցկացնելը, հատկապես միջազգային մասշտաբի, հեշտ չէ: Կորոլյովը հատուկ շնորհակալություն է հայտնում Կարեն Ավետիսյանին և Հունան Ավետիսյանին, որոնք շարունակում են մեծ աշխատանք կատարել ֆուդոկանի զարգացման գործում: Պատվավոր նախագահն ասաց, որ ժամանակին մեծ խոչընդոտներ էին ստեղծվում մարզաձևով զբաղվելու ընթացքում, իսկ հիմա ամեն ինչ այլ է․

«Կարատեն սկսում է մեծ մասսայականություն վայելել. սա լավ նորություն է: Եթե ​​իմ երիտասարդության տարիներին այս սպորտաձևն արգելված էր, այժմ իրավիճակը կտրուկ փոխվել է: Այսօր արդեն հնարավոր է դառնալ օլիմպիական չեմպիոն այս մարզաձևում: Ուրախ եմ, որ կարատեին մենամարտի պես չեն վերաբերվում։ Ի վերջո, կարատեն մարտարվեստ է՝ իր հարուստ պատմությամբ ու փիլիսոփայությամբ»։

Կարեն Ավետիսյանի կարծիքով 90-ականների հետ համեմատած կա մարզաձևի հետաքրքրության նահանջ, սակայն դա վերաբերում է վերջին 3-4 տարվան:

«Երկրում գործող ցանկացած ոլորտ իր վրա կրում է տիրող իրավիճակի ազդեցությունը, մենք էլ բացառություն չենք: Ֆուդոկանի տեմպերը համահունչ են երկրի տեմպերին: 2020-թ սկզբներից երկիրը անցնում է համաճարակի և պատերազմի միջով, նորմալ  է, որ բնականոն տեմպից դուրս ենք մնացել, բայց մցաշարի անցկացումը ցույց տվեց, որ ֆուդոկանցիները պահպանել են մարտական ոգին, չեն վհատվել՝ ցուցաբերելով բարձր արդյունքներ»:

Խոսելով երկրում տեղի ունեցող իրադարձություններից, Հունան Ավետիսյանը պնդեց, որ մարտարվեստի, մասնավորապես, կարատեի տիրապետելը կենսական անհրաժեշտություն ունի:

«Ես կարծում եմ յուրաքանչյուր տղա պիտի կռվել իմանա: Մենք այլընտրանք չունենք. մշտապես լարվածության մեջ ենք ապրում: Գոնե զինվորը պետք է կարողանա կռվել: Պարտադիր չէ կարատե: Շատ հաճախ պատերազմի դաշտում մենք հանդիպում ենք իրավիճակների, երբ գնում է ոչ թե զենքի, այլ ձեռքի ու ոտքի կռիվ: Ես շատ ուրախ կլինեմ, որ թե՛ ներքին զորքերը, թե՛ զինվորները, թե՛ պարզապես տղամարդիկ զբաղվեն արևելյան մարտարվեստներով: Յուրաքանչյուր տղամարդ պետք է կարողանա պաշտպանել իր տունն ու հայրենիքը», — պնդում է Հունան Ավետիսյանը:

Աղջիկներն ու կարատեն

Միայն տղաները չէ, որ պետք է զբաղվեն մարտարվեստով: Վաղուց կոտրվել է կարծրատիպը, որ մարտարվեստը կանացի սպորտ չէ: Այո, կանանց ըմբշամարտը կամ բոդիբիլդինգը ամենաակնահաճոն չէ, սակայն նույն ավանդական կարատեն, աղջիկների մատուցմամբ շատ էսթետ է: Հայաստանի բազմակի չեմպիոն Նարինե Մխիթարյանը պնդում է՝ նման սպորտաձևում գենդերային տարբերություն չկա:

«Ես մանկուց եմ զբաղվել ավանդական կարատեով: Այն ժամանակներից, մեր խմբում բազմաթիվ պատանի ու երիտասարդ աղջկներ կան: Կարատեով պարբերաբար զբաղվելը ստիպում է մարզավիճակ պահել ու, անհրաժեշտության դեպքում, թույլ է տալիս պաշտպանվել: Ի՜նչ իրավիճակ ասես, որ չի կարող պատահել կյանքում, չէ՞», — ժպիտով ասում է Նարինեն ու կոտրում ևս մեկ կարծրատիպ.

«Ես կարատե սպորտաձև «տեղափոխվել եմ» մարմնամարզությունից, որտեղ շատ հաճախ վնասվածքներ եմ ստացել: Կարատեում եմ արդեն 20 տարի, սակայն որևէ վնասվածք մինչև հիմա չեմ ստացել և շատ ուրախ եմ, որ տարիներ առաջ թակեցի հենց Ֆուդոկան Կարատեի մարզադպրոցի դուռը», — եզրափակեց Նարինե Մխիթարյանը:

Վնասվածքների թեման շարունակում է նաև Հունան Ավետիսյանը: Նրա խոսքով, hամաշխարհային ֆեդերացիայի նախագահ Իլյա Յորգան, լինելով բժիշկ, իսկ հետագայում նաև բժշկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, քաջ գիտակցում էր՝ ավանդական կարատեի շոտոկան ոճում շատ են վտանգավոր տարրերը: Նա զտեց այն ու ստեղծեց լրիվ նոր ոճ՝ անվանելով այն ֆուդոկան, որը թարգմանաբար նշանակում է «ամուր տուն»:

Ararat Cup մրցաշարի արդյունքները թույլ են տալիս ակնկալելու, որ մրցաշարը կկրի պարբերական բնույթ, և հաջորդ նմանանտիպ միջազգային մրցաշարարերին Երևան կգան ավելի մեծ թվով երկրների ավելի շատ ներկայացուցիչներ։

Հեղինակ՝ Ռոբերտ Գասպարյան

Պատմական դրվագ է տեղի ունեցել Օլիմպիական խաղերում: Քույր և եղբայր  Հիֆումի և Ուտա Աբեները նույն օրը օլիմպիական ոսկի են նվաճել ձյուդոյի մրցաշարում:

Օլիմպիական խաղերում նման բան դեռ չէր եղել:

Ռուսաստանի Օլիմպիական կոմիտեին մարզիկների հանձնաժողովն առաջարկել է երկրի հիմնի փոխարեն, օլիմպիադաներում օգտագործել «Կատյուշա» հայտնի երգը: Այս մասին տեղեկացնում է ТАСС-ը:

«Քննարկել ենք երաժշտական ձևավորումը: Շատ տարբերակներ ենք քննարկել, որոնց մեջ բազմաթիվ նորաոճ երգեր են եղել:

Այդուհանդերձ, մենք ընտրեցինք «Կատյուշա» հայտնի երգը, քանի որ այն մեծ ճանաչում ունի մեր երկրում»,-ասել է ՌՕԿ-ի մարզիկների հանձնաժողովի նախագահ Սոֆյա Վելիկայան:

Հիշեցնենք, որ մարզական արբիտրաժային դատարանի (CAS) որոշմամբ ՝ ռուս մարզիկները իրավունք ունեն օլիմպիական խաղերին և աշխարհի առաջնություններին մասնակցել միայն չեզոք կարգավիճակով:

Մարզիկներին արգելվում է ռուսական եռագույնով համազգեստ կրել, իսկ հաղթանակների դեպքում ազգային օրհներգը պետք է փոխարինել այլ երաժշտությամբ: 

Մեկ տարի անց՝ 2021 թվականի հուլիսի 23-ին, պետք է տրվի  Տոկիո- 2020-ի մեկնարկը։ Այդ կապակցությամբ Տոկիոյի Օլիմպիական մարզադաշտում  տեղի է ունեցել առցանց արարողություն՝ «Մենք  ուժեղ ենք միասին» կարգախոսով։ Այս մասին հայտնում է ՀԱՕԿ-ի պաշտոնական կայքը:

Դա հաստատում է համավարակի պայմաններում համերաշխության, միասնության կարևորությունը և ընդգծում է օլիմպիական խաղերի համախմբող  ուժը :

Կարճ ջրերի աշխարհի կրկնակի բրոնզե մեդալակիր, ճապոնուհի  Ռիկակո Իկեեն երկրպագուներին կոչ է արել աջակցել մարզիկներին՝ օլիմպիական խաղերի դժվարին ճանապարհին: Լողորդուհին  վերջերս է  հաղթահարել  լեյկոզը և դեռ հույս ունի մրցել նաև  տանը՝  Տոկիոյի մարզահանդեսում: 

ՄՕԿ-ի նախագահ Թոմաս Բախը, մեկնաբանելով միջոցառումը, շնորհակալություն է հայտնել  ճապոնացի գործընկերներին, երկրի վարչապետին, կազմկոմիտեին, նահանգապետին, մարզիկներին, ամառային մարզաձևերի ֆեդերացիաներին, ազգային օլիմպիական կոմիտեներին, հովանավորներին:

Նա նշել է,  որ առանց այդ աջակցության հնարավոր չէր կայացնել խաղերը  հետաձգելու  պատմական  որոշումը: 

Ողիղ մեկ տարի անց կմեկնարկեն Տոկիոյի ամառային Օլիմպիական խաղերը:

14:59-ից Առաջին ալիքի ուղիղ եթերում կարող եք հետևել խաղերի մեկնարկի մեկ տարվա հետհաշվարկի արարողությանը:

Ուղիղ հեռարձակմանը կարող եք հետևել այստեղ:

Դաքարում նախատեսված 2022թ․-ի պատանեկան օլիմպիական խաղերը կանցկացվեն 2026թ․: Այս մասին որոշվել է հուլիսի 15-ին կայացած միջազգային օլիմպիական կոմիտեի գործկոմի հեռավար նիստում:

Առաջարկն արել է Սենեգալի նախագահ Մակի Սալլեմը։ ՄՕԿ Նախագահ Թոմաս Բախը վստահություն է հայտնել, որ օլիմպիական ամառային խաղերը եկող տարի անպայման տեղի կունենան և պատանեկան ստուգատեսը չի առնչվում Տոկիոյի խաղերի անցկացման հետ։ Դաքարի խաղերի հետաձգման որոշման հիմնական պատճառն այն է, որ գործնականում անհնար կլինի երեք տարվա ընթացքում հինգ միջոցառում կազմակերպել:

Տոկիոյի կառավարությունը  օլիմպիական խաղերի մասնակիցների համար մեղմ սահմանափակումներ կանի, գրում է ՀԱՕԿ-ի պաշտոնական կայքը:

Ճապոնիան օտարերկրացիների համար փետրվարին է փակել իր սահմանները։ Ամռանը սահմանափակումների մի մասը հանվել է, բայց այժմ 129 երկրի քաղաքացիների մուտքը  արգելվում է։

Ենթադրվում է, որ համաշխարհային  գլխավոր մարզահանդեսին կմասնակցեն ավելի քան 200 երկրների 11 հազար մարզիկներ։ Ակնհայտ է, որ առկա սահմանափակումներով միջոցառումը  հնարավոր չէ անցկացնել: 

Սահմանների բացման հարցը մանրամասն կքննարկվի սեպտեմբերին։ Համատեղ որոշումով կհաստատվի մասնակիցների և հյուրերի  մուտքը երկիր՝ մեղմ  սահմանափակումներով, պայմանով , որ  ներկայացվի կորոնավիրուսի թեսթի բացասական պատասխանը։

Կա՞ թիմ, որի խաղին միշտ երազել եք ներկա լինել: Կա՞ խաղ, որը երբեք չեք մոռանա: Եթե ձեզ հարցնեն՝ ո՞րն է երբևէ ձեր դիտած ամենադիտարժան հանդիպումը, ո՞ր խաղը կմատնանշեք… Մարզական լրագրությամբ զբաղվում են մարդիկ, որոնց համար սպորտը տարերք է, որոնք նույնպես երազում են սիրելի թիմի խաղին մի օր մարզադաշտից հետևելու մասին:

ArmSport-ը նոր շարք է սկսել՝ մեր գործընկերների հուշերով ձեզ տեղափոխելու մարզադաշտեր, որտեղ նրանք ներկա են եղել իրենց համար ամենահիշարժան խաղերին:

Այս անգամ, սակայն, հեռացել ենք ֆուտբոլից ու Armenpress-ի մեր գործընկեր Վարվառա Հայրապետյանի հետ տեղափոխվել Ռիո դե Ժանեյրո, Օլիմպիական խաղեր։

Մի ասացվածք կա` չկա զինվոր, որ չի ուզում գեներալ դառնալ: Եթե այն վերաձևակերպենք մարզական լրագրողների համար կստացվի` չկա մարզական լրագրող, որը չի ուզում Օլիմպիական խաղերը լուսաբանելու գոնե մեկ առիթ ունենալ:

Ռիո դե Ժանեյրոյի ամառային Օլիմպիական խաղերը խոստումնալից էր թվում` սպասումները շատ էին, ակնկալիքները` մեծ: Հայաստանն այդ խաղերին մասնակցում էր մեծ թիմով` 33 մարզիկ․ անկախ Հայաստանի համար ռեկորդային թիվ էր:

Ավելի քան 30 հազար լրագրող, որոնք աշխարհի տարբեր ծայրերից եկել էին լուսաբանելու 10 500 մարզիկների մրցելույթները:

Հենց Օլիմպիական խաղերի ժամանակ է, որ դու մարզական կյանքի զարկերակին ես. օրդ սկսվում է առավոտ կանուխ և ավարտվում կեսգիշերն անց, իսկ հոգնածության մասին խոսք լինել չի կարող․․․և այսպես մոտ երեք շաբաթ:

Ռիոյի Օլիմպիական խաղերի մեկնարկը այդքան էլ լավ չէր, մենք մեծ ակնկալիքներ ունեինք ծանրորդներից, հատկապես Անդրանիկ Կարապետյանից, ում կես քայլ էր բաժանում մեդալից, սակայն այդ դաժան վնասվածքը կոտրեց մեր հույսերն ու մի պահ մեզ ետ իջեցրեց երկիր ու հասկացրեց․

Օլիմպիական խաղերը ավելին են, քան մարզական մրցաշարը և այստեղ հաղթում են նրանք, ովքեր ոչ միայն մկանների ուժ ունեն, այլև մտովի են ամուր` հոգեբանորեն պատրաստ: Երբեք չեմ մոռանա Անդրանիկի ցավի գոռոցը և այն սարսափը, որ անցավ մեր միջով: Ցնցված էինք…

Մինչ խաղերը հունի մեջ էին ընկնում, մենք` ինքներս մեզ համար, առիթ և հնարավորություն ստեղծեցինք ներկա լինելու թենիսի մրցաշարի կիսաեզրափակիչ խաղերից մեկին, որտեղ մրցում էին սերբ Նովակ Ջոկովիչը և արգենտինացի Խուան Մարտին դել Պոտրոն: Սա ավելին էր քան պարզապես խաղ` դել Պոտրոյի համար սա փյունիկի պես հառնելու առիթ էր՝ մեծ ու երկար վնասվածքներից հետո: Խուանը հաղթեց Նովակին և ես առաջին անգամ մոտիկից տեսա մեծագույն մարզիկներից մեկի արցունքները: Ջոկովիչը խաղի ավարտին անմիջապես լքեց կորտը, բայց մեզ հաջողվեց տեսնել նրան և նկարվել:

Օլիմպիական խաղերի հսկայածավալությունը նկարագրելու համար մի քանի փաստ նշեմ․ մենք` մարզական լրագրողներս, մնում ենք Միջազգային Օլիմպիական կոմիտեի կողմից առաջարկված «գյուղում»: Եվ Ռիոյում այն մեդիա կենտրոնից հեռու էր մոտ մեկ ժամ: Մեծ ուսապարկում ամեն օր քեզ հետ շրջում են մեծ նոթբուքերը, և օրվա ավարտին առանց ուսապարկի դու քեզ բմբուլի պես թեթև ես զգում:

Հայաստանն առաջին մեդալը այս խաղերում նվաճեց օգոստոսի 15-ին: Այս պահի պես հիշում եմ. 105 կգ քաշային կարգում Սիմոն Մարտիրոսյանը մոտենում է ծանրաձողին` հրում վարժության երկրորդ մոտեցման: Այն փոխելու էր Մարտիրոսյանի ճակագատագիրը մեկընդմիշտ: Դահլիճում ասեղ գցելու տեղ չկա, սակայն նրա երկու քայլերի ընթացքում` մինչ մոտենար ծանրաձողին, դահլիճում կատարյալ լռություն տիրեց… տարօրինակ բղավոց… բարձրացում… և այո, ծանրաձողը ֆիքսված է, նա բարձրացրեց 227կգ: Սիմոնը նվաճեց առաջին արծաթե մեդալը, և ամեն ինչ սկսվեց:

Օգոստոսի 16-ը տարօրինակ զգացումներով եմ հիշում, բայց լարվածությունը գագաթնակետին էր հասել: Արթուր Ալեքսանյանը և Միհրան Հարությունյանը մեկը մյուսի հետևից հաղթելով մրցակիցներին դուրս եկան եզրափակիչ: Կարծում եմ՝ բոլորս ենք հիշում Միհրանի գոտեմարտը, անարդարությունը և այն` ինչպես աշխարհը փակեց աչքերն այդ ամենի վրա: Լրագրողներիս համար այս երեկոն վայրկյանի արագություն ուներ: Մենք մարզադահլիճից վազում էինք մեդիայի համար նախատեսված մեծ տաղավար և նորից հետ: Գոնե լավն այն էր, որ երկու կառույցների միջև ընկած տարածությունը մեծ չէր: Հետո հերթն Արթուր Ալեքսանյանինն էր… նա հաղթեց, նա հաղթեց ու մի պահ կանգնեցրեց ժամանակը, երբ պարգևատրման ժամանակ ամբողջ աշխարհին ներկայացավ Ռոբերտ Աբաջյանի շապիկով:

Մենք ժպտում էինք, քանի որ 20 տարի անց Հայաստանն էլի ոսկե մեդալ ուներ, մենք փորձում էինք զսպել արցունքները, քանի որ Հայաստանը դրանից օրեր առաջ կորցրել էր իր հպարտ որդիներին:

Եզրափակիչ ակորդը Գոռ Մինասյանինն էր: Այստեղ կարելի է ասել, որ երբեմն արծաթը ոսկի արժի, երբ գիտես` ով է մրցակիցդ:

Ինչևէ, խաղերը մոտենում էին ավարտին և երազանքս` իմ 8 տարվա ծածուկ, ուժեղ, անկոտրում երազանքս էլ ավարտվում էր: Երբ ընդունվում էի Ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի պետական ինստիտուտ` ինքս ինձ խոստացել էի` հասնել նրան, որ Օլիմպիական խաղերը լուսաբանեմ: Այնպես որ`

Երազե՛ք մեծ, երազե՛ք ուժեղ, երազե՛ք անսպառ, անո՛ւշ երազեք…

Ռիոյի 32-րդ ամառային Օլիմպիական խաղերը լի էին նոր, կարևոր և արժեքավոր փորձով, որը փոխեց` որպես մարզական լրագրողի իմ աշխարհայացքը:

Հաջորդը Տոկիոն է…

Շարքի համակարգող՝ Ստելլա Բաբլոյան

Շարքի նախորդ նյութերը՝

Վալերյանկա+ֆուտբոլ=ՍԵՐ․ Մարզական լրագրողի ամենահիշարժան խաղը

Հայերով ցնծում էինք, իսկ Մխիթարյանը մխիթարում էր Սոկրատիսին․ Մարզական լրագրողի ամենահիշարժան խաղը

Անընդհատ նայում էի ու աչքերիս չէի հավատում․ Մարզական լրագրողի ամենահիշարժան խաղը

Գնալով երազանքին ընդառաջ․ Մարզական լրագրողի ամենահիշարժան խաղը

Լինում են խաղեր, երբ ոչնչով չես տարբերվում երկրպագուից․ մարզական լրագրողի ամենահիշարժան խաղը

Լեհ կոլեգաներս ներողություն էին խնդրում Լևանդովսկու գոլի համար․ Մարզական լրագրողի ամենահիշարժան խաղը

Ամենահիշարժան խաղը, որին ներկա եմ եղել․ Պատմում են լրագրողները

Տոկիոյի բնակիչների կեսից ավելին դեմ է Ճապոնիայի մայրաքաղաքում ամառային Օլիմպիական խաղերի անցկացմանը, հաղորդում է Kyodo գործակալությունը՝ հղում անելով ճապոնական սոցիոլոգիական ընկերությունների հարցումների արդյունքներին։

Տոկիոյի Խաղերի կազմակերպիչները չեղարկել են Խաղերի մեկնարկի մեկ տարվա հետհաշվարկը, որը նախատեսված էր հուլիսի 23-ին։ Պատճառը կորոնավիրուսի տարածման վտանգն է։ Տոկիոյի նահանգապետի թեկնածուներից Տարո Յամամոտոն հայտարարել է, որ ընտրություններում հաղթելու դեպքում կչեղարկի Խաղերը։

Տոկիոյի նահանգապետի ընտրությունը նշանակված է հուլիսի 5-ին: