Ռուսական հեղինակավոր Sports.ru պորտալի բլոգեր Դենիս Ռոմանցովը կազմել է Ռուսաստանի Պրեմիեր լիգայի պատմության 15 գլխավոր հայ ֆուտբոլիստների վարկանիշային աղյուսակը։ Armsport.am-ը ներկայացնում է այդ հոդվածի ամենաուշագրավ դրվագներն ու հետաքրքիր հուշերը:

15. Արամայիս Եպիսկոպոսյան («Չեռնոմորեց», 1995-1997)

Նախկինում խաղալով «Արարատի» դուբլում Հենրիխ Մխիթարյանի հոր հետ՝ Արամայիսը բավականին արկածային ճանապարհով հայտնվեց Ռուսաստանում։ «Չեռնոմորեցի» նախկին պետ Ավալու Շամխանովը հիշում է, որ «Արարատը» Եպիսկոպոսյանի և Էդուարդ Սարկիսովի տրանսֆերի համար պահանջում էր 300 հազար դոլար։ Բանակցությունների ժամանակ Շամխանովը կատակով (կամ ոչ այնքան) ձեռնաշղթաներ է հագցրել «Արարատի» ներկայացուցչին՝ ասելով․ «Մինչև չստորագրես, բաց չեմ թողնի»։ Արդյունքում տրանսֆերը կայացավ ընդամենը 10 հազար դոլարով։ Ի դեպ, Նովոռոսիյսկում նրան անվանում էին «Մեյսոն»՝ հայտնի «Սանտա Բարբարա» սերիալի հերոսի անունով։

14. Էդգար Մանուչարյան («Ուրալ», 2013-2018)

«Այաքսում» անցկացրած տարիներին Մանուչարյանը շատ բան է տեսել, այդ թվում՝ Էդգար Դավիդսի բռնկուն բնավորությունը։ Ռուսաստանում նրա նորամուտը «Ուրալի» կազմում (2011թ․) շատ տպավորիչ էր. ընդամենը մեկ խաղակեսում Էդգարը հասցրեց գոլ խփել, գոլային փոխանցում կատարել և կարմիր քարտ ստանալ։ Վնասվածքները թույլ չտվեցին նրան ամբողջությամբ բացահայտել իր հսկայական ներուժը, սակայն նա միշտ վառ կերպար էր խաղադաշտում։

13. Կարապետ Միքայելյան («Կռիլյա Սովետով», 1999, 2000)

Բանակում որպես հաց կտրող ծառայելուց հետո նա փայլեց Սարատովում, բայց Ռուսաստանի Բարձրագույն լիգայում իր նորամուտը նշեց միայն 30-ին մոտ տարիքում՝ «Կռիլյա Սովետովի» կազմում։ 1999-ին նրա ֆանտաստիկ գոլը «Սպարտակի» դարպասը մրցաշրջանի լավագույններից մեկն էր։ Տարիներ անց նրա մոտ ծանր սրտային հիվանդություն հայտնաբերվեց։ Տևական պայքարից և սրտի փոխպատվաստման բարդագույն վիրահատությունից հետո Կարապետը կրկին ոտքի կանգնեց և անգամ սկսեց խաղալ վետերանների ֆուտբոլ։

12. Ալբերտ Սարգսյան («Լոկոմոտիվ» Մ, «Տորպեդո», «Ալանիա», «Ամկար», 1997-2006)

Մանուկ հասակում Ալբերտը դարպասապահ էր, բայց ձեռքի կոտրվածքից հետո փոխեց դիրքը։ 1997-ին տեղափոխվեց Մոսկվայի «Լոկոմոտիվ»՝ դառնալով Յուրի Սյոմինի վստահելի խաղացողներից մեկը։ Նրա թիմակից Յուրի Դրոզդովը հետաքրքիր կերպով է նկարագրում հայ ֆուտբոլիստի խաղաոճը տուգանային հրապարակում. «Սարգսյանն ինքն իրեն «պոդնոժկա» էր անում, ընկնում և բարկանում, որ 11-մետրանոց չեն նշանակում»։

11. Գառնիկ Ավալյան («Կռիլյա Սովետով», «Շիննիկ», «Ուրալան», 1993-2000)

Սամարայի «Կռիլյա Սովետով» նրա տեղափոխությունը կինոյի սցենարի էր նման. եկան, առանց հարցնելու նստեցրին մեքենան և տարան։ Նա դարձավ տեղի երկրպագուների կուռքը՝ աչքի ընկնելով շլացուցիչ գոլերով։ Հետաքրքիր դրվագ կա նրա «Ուրալանյան» կարիերայից, երբ ակումբը ֆինանսական խնդիրներ ուներ, և Ավալյանն ու թիմակիցները պատրաստ էին իրենց գրպանից վճարել ակումբի պարտքերը, միայն թե թիմից միավորներ չհանեին։

10. Մանուկ Կակոսյան («Ժեմչուժինա», «Չեռնոմորեց», 1997-2001)

1990-ականների ՌՊԼ-ի ամենակարճահասակ ֆուտբոլիստը (163 սմ)։ Սոչիի «Ժեմչուժինայում» փայլուն խաղ էր ցուցադրում։ Հայաստանի հավաքականի հետ նրա հարաբերությունները բարդ ստացվեցին. մարզումային ճամբար գալով՝ նա դժգոհ էր, որ տեղի առաջնության խաղացողներն ավելի շատ շանս են ստանում, ուստի երկու անգամ ժամանակից շուտ վերադարձավ ակումբ։ Նրա կարիերայի լավագույն շրջանը Նովոռոսիյսկում էր, մինչև ծանր վնասվածքը չկտրեց նրա ճանապարհը մեծ ֆուտբոլում։

9. Սարգիս Հովսեփյան («Զենիթ», «Տորպեդո-Մետալուրգ», 1998-2003)

Երևանի «Փյունիկից» Սանկտ Պետերբուրգ տեղափոխված Հովսեփյանն արագ դարձավ «Զենիթի» առանցքային ֆուտբոլիստներից մեկը։ Նա նվաճեց Ռուսաստանի գավաթն ու բրոնզե մեդալները։ Երբ երկրպագուները դժգոհում էին մարզիչ Վլաստիմիլ Պետրժելայից, հենց Հովսեփյանն առաջինը դուրս եկավ ֆանատների մոտ և պաշտպանեց նրան։ Ցավոք, չեխ մասնագետը դրանով չպատասխանեց և նստեցրեց նրան պահեստայինների նստարանին։ Հովսեփյանը մեծ հետք է թողել ռուսական և հայկական ֆուտբոլում՝ խաղալով մինչև 40 տարեկան։

8. Արաս Օզբիլիս («Կուբան», «Սպարտակ» Մ, 2012-2015)

«Այաքսի» ակադեմիայի սանը, ով 19 տարեկանում արդեն երկու անգամ կտրել էր խաչաձև կապանները, փայլեց «Կուբանում»։ Անմոռանալի է նրա ֆանտաստիկ հեռահար գոլը Մոսկվայի «Սպարտակի» դարպասը «Լուժնիկիում»։ Հետագայում Արասը հենց «Սպարտակ» տեղափոխվեց, որտեղ Վալերի Կարպինի գլխավորությամբ կարևոր դերակատարում ուներ, թեև նշում էր, որ թիմում լեգեոներների և ռուս ֆուտբոլիստների միջև զգալի անջրպետ կար։

7. Սարգիս Հովհաննիսյան («Դինամո» Մ, «Լոկոմոտիվ» Մ, 1992-1999)

Ֆուտբոլիստ դառնալու հարցում մեծ դեր է խաղացել նրա ավագ եղբայրը, ով ամեն առավոտ նրան ստիպում էր վազել «Հրազդան» մարզադաշտի մոտի զառիթափով՝ կշռաքարերը ձեռքերում։ Մոսկվայի «Դինամոյում» խաղալիս՝ մի անգամ հացի գնալիս ոստիկանները նրան բերման են ենթարկել՝ չհավատալով նրա ֆուտբոլիստ լինելուն։ Յուրի Սյոմինի «Լոկոմոտիվում» նա նվաճեց երկու բրոնզ և Ռուսաստանի Գավաթը։

6. Նաիր Թիկնիզյան (ԲԿՄԱ, «Լոկոմոտիվ» Մ, 2017-2025)

Դեռ մանկուց Նաիրն աչքի էր ընկնում իր ինքնուրույնությամբ։ Պետերբուրգի հեղինակավոր ակադեմիաներ տեղափոխվելու փոխարեն՝ նա նախընտրեց մնալ իր թիմում, քանի որ էլիտար դպրոցներում իրեն զգում էր «կաղապարների մեջ»։ Տարիներ անց նա կրկին մերժեց «Զենիթին»՝ չցանկանալով մնալ Դուգլաս Սանտոսի ստվերում։ «Լոկոմոտիվում» անցկացրած փայլուն մրցաշրջաններից հետո նա տեղափոխվեց Սերբիայի «Ցրվենա Զվեզդա»։

5. Կարեն Դոխոյան («Կռիլյա Սովետով», 2000-2006)

Կարենի տեղափոխությունը «Կռիլյա» գրեթե պատահական էր. ակումբի փոխնախագահը նրան նկատել էր Մոսկվայի օդանավակայանում, երբ «Արաքսը» մեկնում էր Չեխիա։ Դոխոյանը Սամարայում դարձավ անփոխարինելի խաղացող ձախ եզրում։ Զավեշտալի է նրա հետ կապված միջադեպը խաղային ծրագրերում. ազգանվան երկրորդ «Օ» տառը ռուսերեն տպագրության մեջ սխալմամբ փոխարինվել էր «Ու» տառով՝ առաջացնելով ոչ ցենզուրային բառակապակցություն (տպաքանակը ստիպված էին ձեռքով, շտրիխով ուղղել)։

4. Ռոման Բերեզովսկի («Զենիթ», «Տորպեդո», «Դինամո» Մ, «Խիմկի», 1996-2005, 2007-2009, 2012-2015)

Հայաստանի ազգային հավաքականի լեգենդը ռուսական ֆուտբոլի պատմության լավագույն դարպասապահներից է, ով հայտնի էր 11-մետրանոցների որսորդի իր անկրկնելի տաղանդով։ Նա անցավ բոլոր դժվարությունների միջով՝ հասնելով մինչև «Զենիթի» ու «Դինամոյի» հիմնական կազմ։ Բերեզովսկին ՌՊԼ-ում բարձր մակարդակով խաղաց և իր ակումբներին օգուտ տվեց ընդհուպ մինչև 40 տարեկան։

3. Խորեն Բայրամյան («Ռոստով», «Ռուբին», 2011-2013, 2015-2026)

Խորենը ծնվել է հայ-ադրբեջանական սահմանին մոտ գտնվող գյուղում, որտեղից ընտանիքը տեղափոխվել է Ռոստովի մարզ։ Վալերի Կարպինի գլխավորությամբ նա բացահայտվեց նորովի։ Շատերը հիշում են Կարպինի հետ գրազը. եթե Խորենը երկու գոլ չխփեր նշված ժամանակահատվածում, պետք է սափրեր գլուխը։ Նա խփեց այդ գոլերն ու փրկեց մազերը։

2. Յուրա Մովսիսյան («Կրասնոդար», «Սպարտակ» Մ, 2011-2015)

Սերգեյ Գալիցկին Յուրային գնելիս բարդ բանակցություններ է վարել դանիական «Ռանդերսի» հետ։ Ըստ նրա գործակալի պատմած դրվագների՝ Մովսիսյանը «Սպարտակում» հանդես գալիս նույնիսկ «Ռոլս-Ռոյս» է գնել և պարտությունից հետո դրանով եկել մարզման, ինչի պատճառով Մուրատ Յակինը նրան հանել է կազմից։ Այդուհանդերձ, Յուրան 2012/13 մրցաշրջանում դարձավ ՌՊԼ-ի լավագույն ռմբարկուներից մեկը (կիսելով տիտղոսը), իսկ հաջորդ տարի ճանաչվեց «Սպարտակի» տարվա լավագույն ֆուտբոլիստ։

1. Էդուարդ Սպերցյան («Կրասնոդար», 2020-2026)

«Կրասնոդարի» նախկին առաջատարն ու հայկական ֆուտբոլի գլխավոր աստղերից մեկը։ Նրա առաջին մարզիչ Մխիթար Դավիդյանը հիշում է, թե ինչպես է հայրը փոքրիկ Էդիկին բերել մարզադաշտ, բայց նրան չեն վերցրել՝ չափազանց փոքր տարիքի պատճառով (նա դեռ մանկապարտեզ էր հաճախում): Դավիդյանը խղճացել է և սկսել անհատապես պարապել նրա հետ։ Գոնչարենկոն հետագայում նրան նմանեցնում էր երիտասարդ Գոլովինին։ Իսկ 2025-ի հրաշալի մրցաշրջանից հետո Սպերցյանն իր դիպուկ տուգանայիններով հասավ ՌՊԼ-ի բացարձակ ռեկորդակիրներին՝ Հալկին և Ալիևին։